واژینیسموس یا انقباض غیرارادی واژن یک اختلال جنسی بسیار شایع در زنان است که تاثیر جدی بر زندگی جنسی و زناشویی آن ها دارد. در این عارضه، عضلات اطراف واژن به شکل غیرارادی منقبض می شوند و همین مسئله باعث احساس درد، ناراحتی و فشار شده و حتی دخول را غیر ممکن می سازد. واژینیسموس تنها مشکل جسمی نیست، بلکه اغلب تحت تأثیر عوامل روانی و هیجانی نیز قرار دارد. خوشبختانه با شناخت صحیح این بیماری، آگاهی از علل و علائم آن و انتخاب روشهای درمانی مناسب، میتوان بر این اختلال غلبه کرد و یک زندگی جنسی سالم و بدون استرس داشت.
واژینیسموس چیست؟
واژینیسموس یک اختلال عملکرد جنسی محسوب میشود که طی آن، عضلات کف لگن و بهویژه عضلات اطراف دهانه واژن در واکنش به تلاش برای دخول یا حتی لمس، به طور غیرارادی و غیرقابل کنترل منقبض میشوند. این حالت باعث میشود که دخول بسیار دردناک یا غیرممکن گردد.
در واقع، واژینیسموس ترکیبی از عوامل فیزیولوژیک و روانی است. بدن زن بطور ناخودآگاه با انقباض واکنش نشان میدهد، حتی اگر او از نظر ذهنی تمایل به رابطه داشته باشد. این واکنش شبیه به رفلکس های دفاعی بدن است.
واژینیسموس یک اختلال دردناک هنگام سکس هست که به صورت مشکل پایدار تکرار شونده در ورود به واژن بوسیله آلت تناسلی مردانه (Penis) انگشت یا هر چیز دیگر، در حالیکه فرد به آن تمایل دارد تعریف می شود.
در این شرایط اسپاسم غیر ارادی عضلات واژن از ورود به داخل واژن پیشگیری می کند یا اگر جسم خارجی با فشار وارد مهبل شود، بیمار احساس درد شدید پیدا می کند.
واژینیسموس با چه نامهایی شناخته میشود؟
- انقباض غیرارادی واژن
- اسپاسم واژینال
- اختلال درد هنگام دخول
- واژینیسموس اولیه و ثانویه
این اصطلاحات همگی به یک مفهوم اشاره دارند و در منابع پزشکی و رواندرمانی به کار میروند.
علتهای واژینیسموس
علت بروز واژینیسموس چندوجهی است و میتواند تحت تأثیر ترکیب عوامل روانی، جسمی، اجتماعی و حتی تجربیات گذشته قرار گیرد.
عوامل روانی
یکی از شایعترین دلایل واژینیسموس، اضطراب و ترس است. زنانی که در ذهن خود رابطه جنسی را با درد، آسیب یا گناه مرتبط میدانند، بیشتر مستعد ابتلا هستند. برخی از این عوامل روانی عبارتند از:
- ترس از بارداری یا آسیب دیدن
- اضطراب ناشی از اولین رابطه جنسی
- خاطرات ناخوشایند یا تجربه سوءاستفاده جنسی
- باورهای غلط درباره سکس
عوامل جسمی
برخی مشکلات فیزیکی نیز میتوانند باعث بروز یا تشدید این اختلال شوند:
- عفونتهای مکرر واژینال
- خشکی واژن به دلیل کاهش هورمون استروژن (مثلاً در دوران یائسگی)
- وجود زخم یا بافتهای آسیبدیده پس از زایمان یا جراحیهای لگنی
- آندومتریوز یا بیماریهای دردناک لگنی
عوامل فرهنگی و اجتماعی
در بسیاری از فرهنگها، آموزشهای محدودکننده یا نادرست درباره مسائل جنسی، احساس گناه و شرم را به زنان منتقل میکند. این فشارهای اجتماعی و فرهنگی میتوانند باعث واکنشهای منفی جسمی و روانی در هنگام رابطه شوند.
علائم واژینیسموس
علائم واژینیسموس معمولاً هنگام رابطه جنسی یا تلاش برای دخول آشکار میشوند. شدت این علائم در افراد مختلف متفاوت است.
درد شدید هنگام دخول
اصلیترین علامت، درد یا سوزش هنگام تلاش برای نزدیکی است. این درد ممکن است خفیف یا بسیار شدید باشد و حتی مانع ادامه رابطه شود.
اسپاسم غیرارادی واژن
انقباض عضلات کف لگن بهگونهای رخ میدهد که زن قادر به کنترل آن نیست. این اسپاسمها میتوانند مانع ورود هر جسم خارجی، حتی انگشت یا تامپون، شوند.
ترس و اجتناب از رابطه جنسی
زنان مبتلا اغلب پیش از رابطه دچار اضطراب میشوند و همین نگرانیها باعث تشدید علائم میگردد. بسیاری از آنها از نزدیکی پرهیز میکنند.
مشکل در معاینات پزشکی
گاهی زنان حتی در هنگام معاینه زنان یا وارد کردن وسیلهای مثل اسپکولوم در مطب دچار اسپاسم میشوند و معاینه غیرممکن میشود.
عوارض واژینیسموس
در برخی از موارد شدت این عارضه به قدری می باشد که با ورود اجسام خارجی (حتی انگشت) مهبل بیمار منقبض می شود و از ورود جسم خارجی ممانعت به عمل می اورد. این امر باعث احساس درد شدید در حین نزدیکی در بیمار خواهد شد و فرد مبتلا به این عارضه دیگر تمایلی به برقراری رابطه ی جنسی با شریک احساسی خود ندارد.
بیشتر بخوانید: علت خروج باد از واژن چیست؟
انواع واژینیسموس
واژینیسموس اولیه
این نوع از ابتدای فعالیت جنسی وجود دارد. زن هیچگاه تجربه دخول کامل و بدون درد نداشته است. معمولاً علت آن اضطراب یا باورهای غلط درباره رابطه است.
واژینیسموس ثانویه
در این حالت زن ابتدا رابطه جنسی طبیعی داشته اما بعدها به دلیل عواملی مانند آسیب جسمی، زایمان، یائسگی یا مشکلات روانی دچار انقباضهای غیرارادی میشود.
راه های درمان واژینیسموس
وقتی تشخیص نوع واژینیسموس مشخص می شود، در مورد درمان تصمیم گرفته می شود. بعضی بیماران متد قدیمی افزایش سایز با دیلاتاسیون با دیلاتاتور را در نظر می گیرند که این پروسه حدود ٢-٤ماه طول میکشد.
البته بوتاکس این امر را تسریع و استفاده از سایز بزرگتر دیلاتور را مقدور می کند.
در این مطالعه بیمارانی را معرفی میکنیم که با تزریق بوتاکس و وارد کردن دیلاتاتور زیر بیهوشی و ادامه با دیلاتاسیون بهبود یافته اند.
نقش بوتاکس در درمان مهبل تنشی
- اولین مورد مصرف بوتاکس سال ١٩٩٧بود.
- پروتکل بوتاکس که مورد استفاده قرار می گیرد توسط دکتر piter Pacikارائه شد، که توانست FDAapprove جهت ادامه درمان با بوتاکس را بگیرد.
بوتولینیوم A یک توکسین تولید شده توسط کلستریدیوم بوتولینیوم هست که عضلات را از طریق مهار آزاد شدن استیل کولین فلج می کند. بنابراین در درمان اختلالات نورو ماسکولار مثل افزایش فعالیت عضلات مؤثر واقع می شود.
- این سم تا ٦ماه طول عمر دارد. در این مدت بیمار فرصت برای ایجاد دیلاتاسیون پیشرونده دارد. بیشتر بیماران در عرض ١-٢ماه و بعضا در عرض چند روز دخول موفق و بدون درد دارند.
- تزویق بوتاکس معمولا یک پروسیجر سرپایی و دریک جلسه قابل انجام هست.
انتخاب روش درمان واژینیسموس
پروتکل مناسب برای ارزیابی شامل؛ بررسی میدیکال هیستوری، معاینه فیزیکال و شرح حال روانی و اجتماعی فرد است.
در گذشته فقط ترکیب مشاوره، آموزش و دیلاتاسیون پروگرسیو با دیلاتاتور جهت افزایش سایز مؤثر بوده است. بعضی بیماران ممکن است از سایکوتراپی سود ببرند ولی بعضی بیماران به علت درد و ترس زیاد به درمان کنزرواتیو پاسخ می دهند.
دکتر زنان (در اصفهان) و مشاور سکسولوژیست با مشارکت با یکدیگر می توانند با تشخیص سطح ترس، اضطراب و درد بهترین درمان را برای فرد انتخاب نمایند.