سرطان سینه یکی از شایعترین انواع سرطان در میان زنان است که سالانه سلامتی زنان زیادی را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار میدهد. این بیماری زمانی رخ میدهد که سلولهای غیرطبیعی در بافت پستان شروع به رشد و تقسیم کنترل نشده میکنند و در نهایت تومورهایی را تشکیل میدهند که ممکن است به بافتهای دیگر نیز سرایت کنند. آگاهی از نشانهها، عوامل خطر، روشهای تشخیص و درمان سرطان پستان نقش مهمی در کاهش مرگ و میر ناشی از آن دارد.
سرطان پستان تنها یک بیماری فیزیکی نیست؛ این بیماری تأثیرات عمیقی بر سلامت روان، روابط خانوادگی، اعتماد به نفس و کیفیت زندگی زنان دارد. بسیاری از زنان، پس از شنیدن تشخیص، با ترس، اضطراب و نگرانی درباره آینده خود مواجه میشوند. اما خبر خوب این است که اگر این بیماری به موقع تشخیص داده شود، قابل درمان است و بسیاری از زنان میتوانند با درمان مؤثر، زندگی سالم و عادی خود را ادامه دهند.
در این مقاله به زبان ساده دربارهی علت بروز، نشانهها، راههای تشخیص، روشهای درمان، پیشگیری و نکات مهم درباره سرطان سینه صحبت خواهیم کرد. هدف ما این است که اطلاعاتی جامع و مفید برای افزایش آگاهی عمومی ارائه دهیم، بهویژه برای زنانی که درباره سلامتی خود دچار نگرانی شده و یا در خانواده خود سابقه این بیماری را دارند.
علت بروز سرطان پستان
علت دقیق بروز سرطان پستان هنوز به طور کامل مشخص نشده است، اما دانشمندان بر این باورند که ترکیبی از عوامل ژنتیکی، هورمونی و محیطی در بروز این بیماری نقش دارند. یکی از مهمترین عوامل، تغییرات ژنتیکی در DNA سلولهای پستان است که ممکن است در اثر جهشهای ارثی یا اکتسابی به وجود آید. این جهشها باعث میشوند سلولها به صورت کنترلنشده تقسیم شوند و تومور ایجاد کنند.
سطح هورمونهای زنانه مانند استروژن و پروژسترون نیز در ایجاد سرطان پستان نقش مهمی دارد. افزایش بیش از حد این هورمونها در بدن، به ویژه در طولانیمدت، میتواند احتمال بروز این بیماری را افزایش دهد. به همین دلیل، زنانی که برای مدت طولانی از هورموندرمانی استفاده کردهاند یا در سنین بالاتر باردار شدهاند، در معرض خطر بیشتری قرار دارند.
علاوه بر عوامل داخلی، برخی عوامل محیطی نیز میتوانند به بروز سرطان کمک کنند. قرار گرفتن در معرض تشعشعات، مصرف زیاد الکل، چاقی و کمتحرکی از جمله عوامل محیطی هستند که میتوانند در افزایش احتمال ابتلا به این بیماری تأثیرگذار باشند. در واقع، سبک زندگی ناسالم میتواند زمینهساز بسیاری از بیماریهای مزمن از جمله سرطان سینه باشد.
در نهایت باید گفت، اگرچه نمیتوان بهطور قطعی از بروز سرطان پستان جلوگیری کرد، اما با آگاهی از علل و عوامل مؤثر در شکلگیری آن، میتوان گامهایی مؤثر برای پیشگیری یا تشخیص زودهنگام برداشت.
علائم اولیه و هشداردهنده سرطان سینه
شناخت علائم اولیه سرطان سینه یکی از مهمترین گامها در تشخیص زودهنگام و درمان مؤثر این بیماری است. در بسیاری از موارد، سرطان پستان در مراحل اولیه هیچ علامت واضحی ندارد و فقط از طریق بررسیهای منظم مانند ماموگرافی قابل تشخیص است. اما برخی از علائم هشداردهنده وجود دارند که با مشاهده آنها باید فوراً به پزشک مراجعه کرد.
برآمدگی یا احساس توده در پستان ها یا زیر بغل
یکی از شایعترین علائم، وجود یک توده یا برآمدگی در پستان یا ناحیه زیر بغل است که معمولاً بدون درد و به صورت سفتی احساس میشود. این تودهها ممکن است به مرور زمان بزرگتر شوند یا تغییراتی در بافت اطراف خود ایجاد کنند.
تغییر در بافت و رنگ پوست سینه
علاوه بر توده، تغییر در شکل یا اندازه پستان، تورم یا فرو رفتگی در پوست پستان، تغییر رنگ پوست، قرمزی یا پوستهپوسته شدن نیز میتواند نشانهای از وجود بیماری باشد.
ترشحات غیر طبیعی از نوک پستان
ترشح غیرطبیعی از نوک پستان، بهویژه اگر خونی یا به رنگ تیره باشد، یکی دیگر از علائم هشداردهنده است.
فرورفتگی نوک پستان
همچنین، نوک پستان ممکن است به داخل برگشته یا تغییر شکل دهد.
درد
درد در ناحیه پستان که مداوم و غیرعادی باشد، نیز میتواند نشانهای از وجود مشکل باشد، هرچند که درد به تنهایی لزوماً نشانه سرطان نیست.
نکته مهم این است که همه این علائم ممکن است در بیماریهای خوشخیم پستان نیز مشاهده شوند، بنابراین نیاز به بررسی تخصصی توسط پزشک دارد. به همین دلیل، خودآزمایی ماهانه پستان، معاینات بالینی منظم و انجام ماموگرافی طبق توصیه پزشک، از اهمیت زیادی برخوردارند.
عوامل خطرساز در ابتلا به سرطان سینه
ریسک فاکتور ها یا عوامل زمینه ساز خطر مواردی هستند که در صورت وجود میتوانند زمینه را برای ابتلا به سرطان سینه، مساعد تر کرده و احتمال ابتلا را در افراد افزایش دهند.
عوامل ژنتیکی
یکی از عوامل مهمی که در ایجاد سرطان پستان نقش دارد، زمینه ژنتیکی است. زنانی که در خانواده خود سابقه ابتلا به سرطان پستان یا تخمدان دارند، به ویژه اگر مادر، خواهر یا دخترشان مبتلا شده باشد، در معرض خطر بیشتری هستند. جهش در ژنهای BRCA1 و BRCA2 از مهمترین جهشهای ژنتیکی مرتبط با این نوع سرطان است.
زنانی که این جهشها را به ارث بردهاند، ممکن است تا ۸۵٪ احتمال ابتلا به سرطان پستان را در طول عمر خود داشته باشند. در چنین مواردی پزشکان معمولاً توصیه به غربالگری زودهنگام و حتی در برخی موارد برداشتن پیشگیرانه پستانها میکنند.
عوامل محیطی و سبک زندگی
عوامل محیطی مانند آلودگی هوا، تماس با مواد شیمیایی سرطانزا و سبک زندگی ناسالم میتوانند در ابتلا به سرطان سینه نقش زیادی داشته باشند. مصرف بالای چربیهای اشباعشده، کمتحرکی، مصرف الکل و دخانیات از جمله رفتارهایی هستند که احتمال ابتلا را افزایش میدهند.
زنانی که دیرتر بچهدار میشوند یا هرگز زایمان نکردهاند، همچنین آنهایی که مدت طولانی از قرصهای ضدبارداری یا درمانهای هورمونی استفاده کردهاند، نیز در معرض ریسک بالاتری هستند. چاقی، بهویژه بعد از یائسگی، یکی دیگر از عوامل خطر مهم است که به دلیل افزایش سطح استروژن در بدن، میتواند احتمال ابتلا را بالا ببرد.
سن شیوع سرطان پستان در زنان
سرطان پستان معمولاً در زنان بالای ۴۰ سال شایعتر است، اما این بدان معنا نیست که زنان جوانتر از آن در امان هستند. در واقع، هر سال مواردی از ابتلا در زنان زیر ۴۰ سال نیز گزارش میشود. با افزایش سن، احتمال بروز تغییرات سلولی غیرطبیعی در بدن بیشتر میشود و در نتیجه خطر ابتلا به سرطان نیز افزایش مییابد.
طبق آمار جهانی، بیشترین میزان بروز سرطان سینه در زنان بین سنین ۵۰ تا ۷۰ سال مشاهده میشود. در ایران نیز بیشترین موارد ابتلا در سنین ۴۵ تا ۵۵ سال گزارش شدهاند که نشاندهنده اهمیت بالای غربالگری در این سنین است. البته، زنان جوانی که دارای سابقه خانوادگی یا ژنهای جهشیافته هستند، باید غربالگری را از سنین پایینتری آغاز کنند.
آگاهی از سن شیوع، به برنامهریزی بهتر برای معاینات منظم، غربالگری و مشاورههای ژنتیکی کمک میکند. بنابراین اگر شما یا یکی از اعضای خانوادهتان در این بازههای سنی هستید، انجام ماموگرافی سالیانه و بررسیهای دورهای را فراموش نکنید.
روشهای تشخیص سرطان سینه
تشخیص زودهنگام سرطان سینه کلید موفقیت در درمان آن است. در مراحل اولیه، این بیماری ممکن است بدون علامت باشد و فقط با روشهای تصویربرداری قابل شناسایی باشد.
- ماموگرافی:
بهترین روش غربالگری برای زنان بالای ۴۰ سال. میتواند تودههایی را تشخیص دهد که هنوز با لمس قابل احساس نیستند. - سونوگرافی پستان:
مناسب برای زنان جوان با بافت سینه متراکم یا بررسی بیشتر تودههای مشکوک. - MRI پستان:
بیشتر برای زنانی که در خطر بالای ژنتیکی هستند توصیه میشود. - بیوپسی (نمونهبرداری):
تنها روش قطعی برای تشخیص سرطان. با برداشت نمونهای از بافت مشکوک انجام میشود.
تشخیص بهموقع نه تنها شانس درمان موفق را بالا میبرد، بلکه از پیشرفت سرطان به مراحل پیشرفته جلوگیری میکند.
تشخیص سرطان سینه در اصفهان
در شهر اصفهان نیز امکانات مناسب برای تشخیص زودهنگام سرطان پستان فراهم است. برای انجام بررسی های مربوطه، لازم است به متخصص زنان در اصفهان مراجعه کرده تا بعد از معاینه بالینی تست های مورد نیاز را برای شما تجویز نمایند. مراکز تخصصی رادیولوژی، کلینیکهای پستان، و بیمارستانهای مجهز در این شهر، خدمات زیر را ارائه میدهند:
- ماموگرافی دیجیتال
- سونوگرافی تخصصی پستان
- بیوپسی با هدایت تصویر
- MRI در موارد مشکوک
تشخیص سریع و دقیق در اصفهان به دلیل دسترسی به متخصصان باتجربه و دستگاههای پیشرفته امکانپذیر شده است.
درمانهای رایج برای سرطان پستان
نوع درمان سرطان سینه به مرحله بیماری، سن بیمار و وضعیت عمومی بدن بستگی دارد. هدف اصلی، نابودی سلولهای سرطانی و جلوگیری از بازگشت آنهاست.
جراحی
- لامپکتومی (برداشتن توده)
- ماستکتومی (برداشتن کامل سینه)
شیمیدرمانی
- تجویز داروهای قوی برای نابودی سلولهای سرطانی، قبل یا بعد از جراحی.
پرتودرمانی
- استفاده از اشعه برای از بین بردن سلولهای باقیمانده پس از جراحی.
هورموندرمانی
- برای زنانی که سرطان آنها به هورمونها وابسته است.
درمان هدفمند
- استفاده از داروهایی مثل تراستوزوماب (Herceptin) برای مهار رشد سلولهای خاص.
اغلب بیماران ترکیبی از این درمانها را دریافت میکنند.
پیشگیری از سرطان سینه
هیچ راه صددرصدی برای پیشگیری از سرطان سینه وجود ندارد، اما میتوان خطر آن را کاهش داد.
- داشتن وزن مناسب
- فعالیت بدنی منظم
- تغذیه سالم (کمچرب و پر فیبر)
- خودداری از مصرف الکل و سیگار
- شیردهی به نوزاد
- غربالگری منظم بعد از ۴۰ سالگی
- پرهیز از مصرف طولانیمدت هورمونها
سبک زندگی سالم و پیگیری معاینات پزشکی، تأثیر زیادی در کاهش احتمال ابتلا دارد.
نقش تغذیه در پیشگیری و درمان سرطان پستان
تغذیه سالم میتواند نقش چشمگیری در تقویت سیستم ایمنی و کاهش التهاب ایفا کند. برخی مواد غذایی خاص در کاهش احتمال سرطان سینه مؤثرند.
مواد غذایی مفید:
- سبزیجات برگسبز (اسفناج، کلم بروکلی)
- میوههای رنگی (انار، زغالاخته)
- ماهیهای چرب (دارای امگا-۳)
- غلات کامل
- دانه کتان و کنجد
- چای سبز
از سوی دیگر، باید مصرف غذاهای پرچرب، فستفود، گوشت قرمز فرآوریشده و قندهای ساده را کاهش داد.